James Sturm przez lata tworzył niepozorne komiksy, a potem założył niepozorną szkołę dla twórców komiksowych. Na obydwu polach osiągnął sukces, choć – jak należy się spodziewać – nie jest on na tyle spektakularny, by trafić do wieczornych wydań telewizyjnych wiadomości.

James Sturm, nowojorczyk z krwi i kości, od kilku lat mieszka w amerykańskiej, prowincjonalnej dziurze. Tyle że w White River Junction z prowincjonalności zrobiono zaletę, a choć owa dziura nie posiada praw miejskich, dziś w niczym nie przypomina filmowych miasteczek z hulającym po ulicach wiatrem i ludźmi, którzy nie załapali się na pociąg z napisem „sukces”. Jak na ironię, pociągi to prawdziwy skarb White River Junction. W XIX wieku był tu węzeł kolejowy i właśnie stąd wyruszano w głąb kontynentu. White River Junction to zatem miejsce, w którym jankesi mogą pielęgnować romantyczny mit o pionierach, a że zachowało dziewiętnastowieczną, kolonialną architekturę, dziś stało się skupiskiem artystów. Choć liczy niespełna 3 tys. mieszkańców, jest tu dom pracy twórczej dla pisarzy, muzeum, galeria sztuki, profesjonalny teatr i wreszcie dwuletnia szkoła dla twórców komiksowych – The Center for Cartoon Studies – założona przez Jamesa Sturma, jednego z najciekawszych amerykańskich twórców komiksowych, autora niepozornych powieści graficznych.

Sturm rysuje je bez fajerwerków, prostą kreską, kadrując i patrząc na rzeczywistość niczym dobry fotograf dokumentalista. Na szczęście – i zupełnie zasłużenie – jego komiksy są doceniane przez krytykę. W Polsce artysta miał małego pecha, bo album Golem i gwiazdy Dawida (Kraków 2005) przeszedł trochę bez echa, pewnie byłoby inaczej, gdyby ukazał się kilka lat później. Golem… to historia o żydowskim wędrownym zespole baseballowym, a jednocześnie doskonały, szczegółowy portret amerykańskiej prowincji: sklepowe szyldy, nagłówki gazet, architektura, stroje czy nostalgiczne krajobrazy jak z malarstwa Edwarda Hoppera, ale także rasistowska, ksenofobiczna mentalność, zawiść i strach przed zmianami. James Sturm celnie analizuje amerykańskie miasteczka od wielu lat, choć Golem… to jedyna możliwość, by zobaczyć to po polsku. Ostatnio, po wydaniu Market day, przeniósł się na prowincję żydowską, do wschodnioeuropejskiego sztetła, który – choć nie ma konkretnej lokalizacji – równie dobrze mógłby znajdować się nad Wisłą lub Bugiem. Ale małe, zamknięte społeczności to wciąż domena amerykańskiego artysty. Trzeba przyznać, że w swoich działaniach i fascynacjach jest do bólu konsekwentny, bo Center For Cartoon Studies też założył na prowincji, a lokalna społeczność na tym tylko skorzystała. U nas szkoła na prowincji kojarzy się z beznadziejnym poziomem nauczania, natomiast Sturm prowadzi CCS, trzymając światowy poziom. Co roku studiuje tu tylko kilkadziesiąt osób, a nauczyciele to praktycy, visiting profesorami są m.in. Art Spiegelman, Jasone Lutes czy Chris Ware. Studenci (część z nich to prawdziwe geeki) do dyspozycji mają dużą bibliotekę komiksową, w ramach zajęć wydają własne historie, publikują w ”Mome” i kilku innych prestiżowych, niezależnych magazynach komiksowych. To szkoła artystyczna, nienastawiona na „superbohaterski” przemysł, a absolwenci zasilą grono twórców, których raczej nie będzie stać na dobrego cadillaca. Choć sami muszą zapłacić dość konkretne czesne – 16 tys. dolarów za rok. Ale mimo tej sumy CCS i tak nie narzeka na brak chętnych. ×

Tekst: Sebastian Frąckiewicz

Skany: Golem i Gwiazdy Dawida – James Sturm, POST Publishing House

An artist’s country life

James Sturm has been publishing his comic books modestly over the years, only to later establish a comics school for up and coming authors. He has achieved success in both fields, although obviously not so spectacularly as to reach daily television news programs.

James Sturm, a real blood and bones New Yorker, has lived in a ‘small American town’ for several years. The provinciality of White River Junction, however, has been turned to an advantage. Even though the place has no urban rights, it’s by no means similar to those blustery cinema hick towns inhabited by those who missed the last train to success. Ironically, trains are the real ‘treasure’ of White River Junction. In the 19^th century, the Junction was on a loop of the main train line and was the departure point for people leaving for the interior of the continent. White River Junction is the place where Yankees can nurture their romantic myths about being the first settlers. With its well preserved 19th century Colonial architecture it is also the meeting place for artists. Although the population is only around 3,000 it hosts a number of creatively working writers, a museum, an art gallery, a professional theater and a two-year curriculum school for comics writers – the Center for Cartoon Studies – established by James Sturm, one of the most notable American comics writers, devoted to graphic novels. Rather than using special effects, Sturm follows a simple style, framing and perceiving reality as if he was a regular documentary photographer. Luckily, and deservedly, his comics are well-received by the critics. So far, the artist had no luck in Poland where his comic, The Golem’s Mighty Swing, went unnoticed. It wouldn’t have been so if it had been released several years later. The Golem’s Mighty Swing tells the story of a Jewish travelling baseball team with a superbly detailed portrayal of the American provinces: shop signs, newspaper headlines, architecture, clothes and nostalgic landscapes resembling the paintings of Edward Hopper, but also racist, xenophobic mentality, envy and fear of change. Although James Sturm has been accurately picturing American towns for many years, The Golem’s Mighty Swing, has been the only opportunity to experience his work in Polish. With the recent release of, Market Day, the artist had moved his focus to a Jewish Eastern European shtetl, which has no specific location, but could very well resemble one situated on the Vistula or Bug rivers in Poland. Small, closed societies remain the American artist’s domain. It has to be handed to him that he is perfectly consistent in his aims and undertakings, since the Center for Cartoon Studies was also established in a provincial region; the local community benefited from this move. A Polish mind instantly associates the idea of a provincial school with inordinately low levels of teaching, whereas Sturm runs his CCS in accordance with world-class standards. The school accepts only a limited number of students every year and hires a professionally active teaching staff, with such prominent artists as Art Spiegelman, Jasone Lutes, and Chris Ware as guest-teachers. Students (some of whom are typical geeks) have a large comic’s library at their disposal and publish their own stories during the course in Mome and other prestigious independent comic magazines. Being an art school, it’s not oriented towards the superhero industry, so its graduates are unlikely to join the ranks of those able to afford a Cadillac. Even though its tuition fees are quite considerable, $16,000 per year, CSS by no means suffers from little interest from potential students. ×

Text: Sebastian Frąckiewicz

Scans: Golem i Gwiazdy Dawida – James Sturm, PO ST Publishing House